Normlar hiyerarşisine dayalı araştırma

Vergi mevzuatı salt bir metinler bütünü değil; normlar hiyerarşisi ilkesiyle çalışan sistematik bir yapıdır.

Genel amaçlı yapay zekâ araçları, karşısına çıkan her metni aynı geçerlilikte kabul eder. Onlar için bir blog yazısı, yürürlükten kalkmış bir yasa maddesi ve bağlayıcı bir kanun hükmü arasında fark yoktur. Vergi uygulamalarındaki en kritik hatalar da tam olarak bu yanılgıdan doğar.

Taxtune product view

Yaklaşım

Taxtune, analiz ettiği her kaynağı ait olduğu ülkenin normlar hiyerarşisindeki tam konumuna göre dizinler. Örneğin Türk vergi sisteminde; Anayasa ve usulüne uygun yürürlüğe girmiş uluslararası anlaşmalar kanunların, kanunlar Cumhurbaşkanı kararları ve yönetmeliklerin, bunlar ise tebliğ, özelge ve sirküler gibi idari görüşlerin üzerinde konumlandırılır. Yargı kararları kendi içinde ağırlıklandırılır; içtihadı birleştirme kararları daire kararlarına göre üstün tutulur.

İki kaynak çeliştiğinde Taxtune “ortalama” bir yanıt üretmez veya kelime eşleşmesine bakmaz. Tıpkı bir uzman gibi hiyerarşik olarak üstün olan kuralı uygular ve tercih nedenini açıklar. Hukuk sistemlerinin farklılığı gözetilerek bağlayıcılık kuralları her ülke için ayrı tanımlanır. Anayasa Mahkemesince iptal edilen hükümler, mülga maddeler veya süresi dolan oranlar asla geçerliymiş gibi sunulmaz; sistem tarafından net bir şekilde “yürürlükte değil” olarak işaretlenir.

Nasıl çalışır?

Normlar hiyerarşisini dikkate alan arama

  1. Adım 1

    Ayrıntılı kaynak bilgileri

    Taxtune her metin bölümünün yanında bir künye gösterir. Künyede kaynak türü, bağlayıcılık derecesi, dayanak madde ve düzenleyen kurum yer alır. Yürürlüğe giriş ve yürürlükten kalkış tarihleriyle metnin bugün yürürlükte olup olmadığını da tek bakışta görürsünüz.

  2. Adım 2

    Anlamsal ve birebir eşleşme

    Kavramsal arama ile tam kelime eşleşmesi bir arada. Belirli bir madde numarasını da arasanız, soyut bir terimi de sorgulasanız Taxtune sizi doğrudan doğru kaynağa götürür.

  3. Adım 3

    Bağlayıcılığa göre yeniden sıralama

    Arama sonuçları modele iletilmeden önce; içeriğin ilgililiği, hukuki bağlayıcılık derecesi ve güncellik kriterlerini harmanlayan özel ağırlıklı bir algoritmayla yeniden sıralanır.

  4. Adım 4

    Gerekçeli ihtilaf çözümü

    Mevzuat hükümleri arasındaki ihtilaflarda lex superior (üst norm), lex specialis (özel norm) ve lex posterior (sonraki norm) kuralları sırasıyla tatbik edilir; uygulanan kuralın tercih gerekçesi şeffaf bir şekilde sunulur.

Uygulamada
Bir stopaj (tevkifat) oranını sorguladığınızda Taxtune; sonradan yayımlanan bir Cumhurbaşkanı Kararı ile değiştirilmiş, güncelliğini yitirmiş bir tebliğ oranını karşınıza çıkarmaz. Doğrudan uygulanacak güncel oranı, ilgili düzenlemeyi ve yürürlük tarihini sunar. Sık değişebilen bu tür oransal verileri ise son bir mesleki teyit için metin içinde özel olarak işaretler.

Diğer yetenekleri keşfedin